झापा / बंगालको खाडीमा विकसित भएको शक्तिशाली मौसमी प्रणाली भारतको ओडिसा र आन्ध्र प्रदेश आसपास पुगेपछि यसको प्रभाव नेपालमा समेत पर्न सक्ने देखिएको छ। विशेषगरी पूर्वी नेपाल र कोशी प्रदेशमा आगामी केही दिन वर्षाको गतिविधि बढ्न सक्ने भएकाले मौसमलाई नजिकबाट नियाल्नुपर्ने अवस्था बनेको छ।
भारत मौसम विज्ञान विभागका अनुसार बंगालको खाडीको पश्चिम-मध्य तथा उत्तर-पश्चिमी भागमा बनेको न्यूनचापीय क्षेत्र थप विकसित हुँदै गहिरो न्यूनचापमा परिणत भएको छ। सेप्टेम्बर २२ साँझ यो प्रणाली आन्ध्र प्रदेशको कलिङ्गपट्टनमबाट करिब १४० किलोमिटर पूर्व–दक्षिणपूर्व र ओडिसाको गोपालपुरबाट करिब १५० किलोमिटर दक्षिण–दक्षिणपूर्वमा केन्द्रित थियो। यो प्रणाली पश्चिम–उत्तरपश्चिमतर्फ अघि बढ्दै सेप्टेम्बर २३ को रातिसम्म उत्तर आन्ध्र प्रदेश–दक्षिण ओडिसाको तटीय क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने पूर्वानुमान गरिएको छ।
प्रणालीको प्रभावमा ओडिसाको दक्षिणी तटीय क्षेत्रमा धेरै स्थानमा वर्षा तथा मेघगर्जन भइरहेको छ। कतिपय स्थानमा भारीदेखि अति भारी वर्षाको सम्भावना जनाइएको छ भने समुद्री क्षेत्रमा हावाको गति पनि तीव्र हुने चेतावनी दिइएको छ। दक्षिण ओडिसा तटमा ३० देखि ३५ नटसम्मको हावा र झोक्कामा ४५ नटसम्म पुग्नसक्ने अनुमान गरिएको छ।
नेपालमा यसको असर कसरी पर्न सक्छ?
ओडिसामा बनेको प्रणाली सिधै नेपाल प्रवेश गर्ने होइन। तर बंगालको खाडीमा विकसित शक्तिशाली प्रणालीले आसपासको वायुमण्डलीय प्रवाह र चिस्यानको वितरणमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ। त्यसको प्रभावमा पूर्वी भारत हुँदै नेपालतर्फ आउने मनसुनी हावामा समेत परिवर्तन हुनसक्ने भएकाले पूर्वी नेपालमा वर्षाको गतिविधि बढ्न सक्छ।
नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले पनि बंगालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय प्रणालीका कारण आगामी दिनमा नेपालका केही प्रदेशमा वर्षाको गतिविधि बढ्न सक्ने अवस्थातर्फ संकेत गरेको छ। विभागको वेबसाइटमा २३ सेप्टेम्बर २०२६ का लागि मौसम तथा जलविज्ञानसम्बन्धी निगरानी र चेतावनी प्रणाली अद्यावधिक अवस्थामा राखिएको छ।
कोशी प्रदेशमा कस्तो असर पर्न सक्छ?
यस मौसमी प्रणालीको प्रभावमा कोशी प्रदेशका झापा, मोरङ, सुनसरीसहित पहाडी जिल्लामा वर्षाको गतिविधि बढ्न सक्ने सम्भावना छ।
विशेषगरी झापा, मोरङ र सुनसरीका होचा तथा डुबान सम्भावित क्षेत्रमा छोटो समयमा धेरै वर्षा भए स्थानीय खोलानाला र नदीको बहाव बढ्न सक्छ। इलाम, पाँचथर, धनकुटा, तेह्रथुमलगायत पहाडी क्षेत्रमा भने लगातार वा भारी वर्षा भए पहिरो तथा सडक अवरोधको जोखिम बढ्न सक्छ।
तर ओडिसामा गहिरो न्यूनचाप बनेकै कारण कोशी प्रदेशमा निश्चित रूपमा अत्यधिक भारी वर्षा हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन। वर्षाको वास्तविक मात्रा र स्थान निर्धारण गर्न प्रणालीको दिशा, गति, मनसुनी वायुको अवस्था, वायुमण्डलीय चिस्यान र स्थानीय मौसमी प्रणालीलाई समेत हेर्नुपर्छ।
असोज ८ देखि ११ सम्म किन महत्वपूर्ण?
उपलब्ध मौसम सूचनाअनुसार सेप्टेम्बर २४ देखि २७ अर्थात् असोज ८ देखि ११ आसपास नेपालका केही क्षेत्रमा वर्षाको गतिविधि बढ्न सक्ने संकेत गरिएको छ। यस अवधिमा कोशीसहित केही प्रदेशमा वर्षाको तीव्रता तुलनात्मक रूपमा बढी हुनसक्ने जनाइएको छ।
त्यसैले कोशी प्रदेशमा विशेषगरी नदी तथा खोलानजिक बसोबास गर्ने समुदाय, डुबान सम्भावित बस्ती र पहिरो जोखिमयुक्त पहाडी सडक क्षेत्रमा सावधानी आवश्यक देखिन्छ।
नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले वर्षा तथा बाढीसम्बन्धी सूचना निरन्तर अद्यावधिक गरिरहेको छ। विभागले अत्यधिक मौसम तथा बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि टोल–फ्री नम्बर ११५५ समेत सञ्चालनमा राखेको छ।
अहिलेको मुख्य कुरा
ओडिसामा बनेको प्रणाली चक्रवातका रूपमा नेपालतर्फ आउँदै गरेको होइन। यो गहिरो न्यूनचापीय प्रणाली हो, जसको मुख्य प्रभाव अहिले भारतको ओडिसा–आन्ध्र तटीय क्षेत्रमा देखिएको छ। तर यसको गतिसँगै पूर्वी भारत र नेपालमा चिस्यान तथा वर्षाको गतिविधिमा परिवर्तन आउनसक्ने भएकाले कोशी प्रदेशले आगामी केही दिनको मौसम सूचना विशेष ध्यान दिएर हेर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।
मौसम प्रणालीको दिशा र शक्ति परिवर्तनसँगै यसको प्रभाव पनि बदलिन सक्ने भएकाले सर्वसाधारणले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अपुष्ट सूचनाभन्दा जल तथा मौसम विज्ञान विभागको आधिकारिक पूर्वानुमानलाई आधार बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
