झापा / इतिहासका केही रातहरू यस्ता हुन्छन्, जसलाई समयले कहिल्यै मेटाउन सक्दैन। वर्षौं बित्छन्, पुस्ता फेरिन्छन्, शासन व्यवस्था बदलिन्छ, तर ती रातका घाउहरू राष्ट्रको स्मृतिमा सदैव ताजा रहन्छन्। नेपालका लागि २०५८ साल जेठ १९ गतेको रात त्यस्तै एउटा कहालीलाग्दो रात थियो।
त्यो रात केवल नारायणहिटी दरबारभित्र गोली चलेको रात थिएन। त्यो रात लाखौं नेपालीका सपनाहरू चकनाचुर भएको रात थियो। त्यो रात नेपालले आफ्नो अभिभावक गुमाएको रात थियो। त्यो रात हजारौं घरमा चुल्हो नबलेको, लाखौं आँखाबाट आँसु बगेको र सिंगो देश शोकमा डुबेको रात थियो।
जब राजा वीरेन्द्रको निधनको खबर फैलियो, धेरै नेपालीले त्यसलाई पत्याउन सकेनन्। कसैले रेडियोको समाचार सुनेर रोए, कसैले छिमेकीलाई सोधे, "के साँच्चै राजा वीरेन्द्र रहेनन्?" गाउँका चौतारादेखि सहरका गल्लीसम्म एउटै प्रश्न गुञ्जिएको थियो। मानौं देशले आफ्नै परिवारको सदस्य गुमाएको थियो।
त्यसबेला धेरै वृद्धवृद्धा भक्कानिँदै रोएका थिए। कसैले आफ्नो छोराको मृत्युमा जति आँसु नझारेका थिए, त्यति आँसु राजा वीरेन्द्रको निधनमा झारे। किनकि उनीहरूका लागि राजा केवल सिंहासनमा बसेका व्यक्ति थिएनन्, राष्ट्रका अभिभावक थिए। आशा थिए। भरोसा थिए।
आज पनि त्यो रात सम्झँदा धेरैको मन भारी हुन्छ। कल्पना गरौं त, एउटा परिवार जहाँ बुबा, आमा, दाजुभाइ, दिदीबहिनी सबै एकै रात समाप्त हुन्छन्। त्यो पीडा कति असह्य होला? त्यो शोक कति गहिरो होला? त्यो केवल राजपरिवारको पीडा थिएन, त्यो सिंगो राष्ट्रको पीडा थियो।
नारायणहिटीका भित्ताहरूले त्यो रातको चिच्याहट सुनेका थिए। दरबारका झ्यालहरूले त्यो रक्तरञ्जित दृश्य देखेका थिए। अनि देशभरका मन्दिरहरूले अर्को बिहान शोकको घण्टी बजाएका थिए। नेपाल रोएको थियो। पहाड रोएका थिए। हिमाल रोएको थियो। तराई रोएको थियो।
आज २५ वर्ष बितिसकेको छ। समयले धेरै कुरा बदलिदिएको छ। राजतन्त्र इतिहास बनेको छ। नयाँ पुस्ताले त्यो समय प्रत्यक्ष देखेको छैन। तर जेठ १९ को त्यो रात इतिहासको एउटा कालो अध्याय मात्र होइन, नेपालीहरूको सामूहिक पीडा पनि हो।
किनभने केही मृत्यु केवल व्यक्तिको मृत्यु हुँदैनन्, ती युगको मृत्यु हुन्छन्। केही आँसु केवल परिवारका आँसु हुँदैनन्, ती राष्ट्रका आँसु हुन्छन्।
जेठ १९ ले हामीलाई सम्झाइरहन्छ कि शक्ति, सत्ता र वैभवभन्दा माथि मानवीय जीवन हुन्छ। अनि कहिलेकाहीँ इतिहासले यति गहिरो घाउ दिन्छ कि पुस्तौंसम्म त्यो पीडाको डोब मेटिँदैन।
आज पनि जब जेठ १९ आउँछ, धेरै नेपालीका मनमा एउटा मौन प्रश्न उठ्छ—यदि त्यो रात नआएको भए, नेपालको इतिहास कस्तो हुन्थ्यो?
सायद यसको उत्तर कसैसँग छैन। तर एउटा सत्य भने सधैं रहनेछ, त्यो रात नेपाल रोएको थियो। र त्यो आँसु इतिहासले कहिल्यै सुकाउन सक्ने छैन।
