झापा / रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको भीषण बाढीले ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएको छ। पछिल्लो विवरणअनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्रमा हालसम्म ७० वटा शव फेला परेका छन्। फेला परेका शवमध्ये अधिकांशको सनाखत हुन बाँकी रहेको छ।
बाढीपछि ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन छन्। सुरक्षाकर्मी मात्रै ७९ जना सम्पर्कविहीन रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। जसमा नेपाल प्रहरीका २६, सशस्त्र प्रहरीका ९ र नेपाली सेनाका ४४ जना छन्।
त्यसैगरी, नेपाल पर्यटन बोर्डको प्रारम्भिक विवरणअनुसार रसुवा क्षेत्रमा पुगेका ३८४ जना पर्यटक तथा यात्रु सम्पर्कमा आउन बाँकी छन्। उनीहरूमध्ये २९१ जना विदेशी र ९३ जना नेपाली रहेको बोर्डले जनाएको छ। तर उनीहरू सबै बाढीमा बेपत्ता भएको पुष्टि भइसकेको छैन। सम्बन्धित निकायले उनीहरूको अवस्थाबारे प्रमाणीकरण गरिरहेको छ।
बाढीबाट लाङटाङ खोला जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत ६० जना र नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका ३५ जना कर्मचारी पनि सम्पर्कविहीन रहेको जानकारी आएको छ। यसले बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रमा अझै ठूलो संख्यामा मानिसको अवस्थाबारे यकिन हुन बाँकी रहेको देखाएको छ।
११ जलविद्युत् आयोजनामा क्षति
बाढीले ऊर्जा क्षेत्रमा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार ११ वटा जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेको छ भने ४३१ मेगावाट विद्युत् उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिएको छ।
जलविद्युत् आयोजनाका संरचना, पहुँचमार्ग तथा प्रसारणसँग सम्बन्धित पूर्वाधारमा समेत क्षति पुगेपछि विद्युत् उत्पादन र आपूर्ति व्यवस्थापनमा असर परेको छ।
१९ पुल र ४० किलोमिटर सडक क्षतिग्रस्त
बाढीले यातायात पूर्वाधारमा पनि ठूलो क्षति पुर्याएको छ। १९ वटा पुल र करिब ४० किलोमिटर सडक क्षतिग्रस्त भएपछि विभिन्न क्षेत्रमा यातायात सेवा अवरुद्ध भएको छ।
रसुवादेखि मलखुसम्म मात्रै २० वटाभन्दा बढी झोलुङ्गे तथा मोटरेबल पुल बाढीले बगाएको विवरण छ। बाढीले धादिङबेसी जोड्ने महत्वपूर्ण पुलसहित अन्य रणनीतिक पुलमा समेत क्षति पुर्याएको छ।
पुल तथा सडक बगेपछि प्रभावित क्षेत्रसँगको आवतजावत र राहत तथा उद्धार सामग्री पुर्याउनसमेत कठिनाइ भएको छ।
बैंकदेखि दूरसञ्चारसम्म क्षति
बाढीबाट बैंक तथा वित्तीय क्षेत्र पनि प्रभावित भएको छ। आधा दर्जनभन्दा बढी बैंक तथा वित्तीय संस्थाका कार्यालय बाढीले बगाएको प्रारम्भिक विवरण छ।
दूरसञ्चार सेवातर्फ पनि ठूलो क्षति भएको छ। २५ भन्दा बढी दूरसञ्चार साइट प्रभावित भएका छन्। टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी तथा नुवाकोट क्षेत्रमा नेपाल टेलिकम र एनसेलका टावर तथा साइटमा क्षति पुगेको छ।
अप्टिकल फाइबरमा समेत क्षति पुगेको छ। चीनसँग जोडिने नेपाल टेलिकमको महत्वपूर्ण फाइबर लाइनमा क्षति पुगेपछि सञ्चार सम्पर्कमा समेत समस्या उत्पन्न भएको छ।
पूर्वसूचना प्रणालीमै क्षति
विपद्को जोखिम कम गर्न स्थापना गरिएका बाढी पूर्वसूचना प्रणालीसमेत बाढीबाट प्रभावित भएका छन्। रसुवा, धादिङ र नुवाकोटका ६ स्थानमा रहेका बाढी पूर्वसूचना प्रणालीमा क्षति पुगेको छ।
पूर्वसूचना प्रणालीमा क्षति पुग्नु आगामी दिनमा तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढीको जोखिमबारे समयमै सूचना प्रवाह गर्न चुनौती बन्न सक्ने देखिएको छ।
८ सय कैदीबन्दी सुरक्षित
नुवाकोटको विदुर नगरपालिका–६ खम्पाक्याम्पस्थित केन्द्रीय कारागारको प्रशासनिक भवनमा समेत बाढीले क्षति पुर्याएको छ। नेपाल प्रहरीको सुरक्षा एकाइको भवन, बाहिरी पर्खाल तथा सवारीसाधनमा क्षति पुगे पनि कारागारमा रहेका सबै ८ सय कैदीबन्दी सुरक्षित रहेको जनाइएको छ।
थप बाढीको जोखिम कायमै
यसैबीच, प्रभावित क्षेत्रमा थप बाढीको जोखिम भने अझै टरेको छैन। चीनबाट प्राप्त सूचनालाई उद्धृत गर्दै गोरखापत्रले लेन्दे खोला थुनिएको स्थानमा बनेको ताल अझै पूर्ण रूपमा नखुलेको जनाएको छ।
उक्त ताल पूर्ण रूपमा खुल्दा भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा थप बाढी आउन सक्ने जोखिम रहेकाले नदी किनार तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आवश्यक देखिएको छ।
६ जिल्ला विपद् संकटग्रस्त घोषणा
सरकारले बाढीबाट प्रभावित रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवन, गोरखा र तनहुँ गरी ६ जिल्लालाई विपद् संकटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरेको छ।
विपद् प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्यलाई सहज बनाउन सरकारले विभिन्न सरकारी संयन्त्र परिचालन गरेको छ। प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन राष्ट्रिय परिषद्को बैठकसमेत बसेको छ।
परराष्ट्रमन्त्रीले संसद्लाई दिएको जानकारीअनुसार सरकारका सबै सम्बन्धित संयन्त्रलाई खोजी, उद्धार, राहत, स्वास्थ्य उपचार तथा सुरक्षा व्यवस्थापनमा परिचालन गरिएको छ। अहिले बेपत्ताको खोजी तथा उद्धारलाई उच्च प्राथमिकतामा राखिएको छ।
विपद् संकटग्रस्त घोषणा गरिएका क्षेत्रमा उद्धार कार्यमा आवश्यक परे बिनाअनुमति ड्रोन प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था समेत गरिएको छ, जसबाट उद्धार तथा खोजी कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा भएको क्षतिको पूर्ण विवरण अझै संकलनको क्रममा छ। उद्धार तथा खोजी अभियान जारी रहेकाले मृतक, बेपत्ता तथा भौतिक क्षतिको संख्या अझ बढ्न सक्ने देखिएको छ।
